گردشگری استان

آبشار شلماش از مهمترین آبشارهایی است که در سطح استان آذربایجان غربی و در شهر سردشت جاری است. آبشار شلماش با دره‌ای سرسبز در کنار جنگل‌های پراکنده، در نزدیکی شهر سردشت واقع شده و از شاخه‌های رودخانه زاب کوچک محسوب می‌شود.

این آبشار که در واقع از سه آبشار تشکیل شده هم اکنون به صورت منطقه‌ای تفریحی درآمده که همه ساله به خصوص در فصل گرما هزاران نفر از مناطق مختلف و به خصوص از شهرهای کردنشین برای دیدن آن عازم سردشت می‌شوند. سه آبشار به ترتیب و پشت سر هم قرار گرفته‌اند که اولین آنها در نزدیکی محل توقف و پارکینگ قرار گرفته‌است. برای دیدن دو آبشار بعدی باید مسافتی نسبتا زیاد را پایین رفته و وارد دره‌ای عمیق شوید. در حال حاضر با احداث پله و حصارهایی بالا و پایین رفتن از دره راحت تر و کم خطر تر شده‌است.

در فصل بهار این آبشار پر آبترین روزهای خود را می‌گذراند. آب و هوای منطقه تا اواسط اردیبهشت هم سرد است ولی از اول خرداد ماه به بعد تا اواسط پاییز می‌تواند موقع مناسبی برای سفر به این منطقه باشد.

مسیر سردشت به آبشار شلماش مسیر زیبا و پر درختی است. جاده مذکور آسفالت و مناسب بوده و تا آبشار مدت ۲۰ دقیقه می‌باشد.

غار چهل پله خضرلو

غار چهل پله : این غار از آثار برجای مانده از دوره حکومت باستانی اوراتوری می باشد.^{[نیازمند منبع]}این غار که دارای دهانه ای به قطر حدود ۴ متر می باشد در دامنه تپه باستانی منتهی الیه غربی روستا واقع شده است. در قدیم تعداد پله های غار بیشتر بوده ولی با گذشت زمان و فرسایش زمین و نیز ریزش کناره های غار پرشده بود ولی اخیرا با حفاریهای غیر مجاز انجام گرفته توسط سودا گران گنجینه های زیر زمینی تعداد دیگری از پله های آن نمایان شده است و به ۳۰ پله رسیده است. در قدیم الایام این غار به عنوان سرداب مورد استفاده قرار می گرفت و اهالی ضمن پایین رفتن از پله ها آب شرب مورد نیاز خودشان را از ته غار با کوزه تهیه می کردند.لازم به یاد آوری است با مشاهده آثار برجای مانده از بقایای حفاریهای صورت گرفته و نیز ظروف سفالی و خمره شکسته های اطراف غار که به وفور پراکنده است، احتمال وجود ذخایر زیر زمینی طلا می رود.این غار به عنوان یکی از جاذبه های گردشگری روستا همواره مورد بازدید علاقمندان و دانش آموزان در اردوهای تفریحی می شود. سنگ های پیرامون غار از نوع رسوبی می باشند. در تپه های اطراف غار، بقایای پی ساختمانهای باستانی قرار دارد که معلوم می شود در زمان باستان انسانهایی در آنجا زندگی می کرده اند و کشف گورستان ساکنان آن در پای کوه و پیدا شدن تعدادی از اموات آنها که در برخی از آنها در کنار مرده هایشان در قبر رشته های تسبیح و منجوق مهر تاییدی بر این مدعا می باشد.این بناهای ساختمانی از سنگهای بزرگ و سنگین ساخته شده اند که معلوم نیست در آن زمان با چه وسیله ای سنگهای به آن بزرگی را به بالای تپه انتقال داده اند.

در ویژگی های مردم نگاری استان آذربایجان غربی نژاد ، دین، ساختار خانواده و آیین ها و مراسم های سوگواری بررسی می شوند . مردم استان آذربایجان غربی از نژاد آریایی هستند. قوم های آذری، کرد و ارمنی در این خطه از کشور پهناور جمهوری اسلامی ایران ساکن هستند که دارای نژاد آریایی بوده و خصوصیات کلی ایرانیان دوره هخامنشی ، اشکانی و ساسانی را حفظ کرده اند.

فعالیتهای فرهنگی:

غار سهولان

غار سهولان جاذبه طبیعی واز شگفتی های آفرینش است و بعد از غار علیصدر همدان دومین غار آبی ایران بشمار می آید . این غار در منطقه بسیار خوش آب و هوایی قرار گرفته و هر چهار فصل سال در این منطقه شكوه خاص خود را دارد . با ارتفاع 1751 متر از سطح دریاهای آزاد چشم انداز زیبایی دارد ، به ویژه كوه های برفگیر بلند آن در زمستان وپوشش گیاهی ( دارویی و خوراكی ) آن در بهار .

این غار در 43 كیلومتری شرق شهرستان مهاباد و بین جاده مهاباد ـ بوكان موقعیت جغرافیایی 46 درجه شرقی و 36 درجه و 41 دقیقه عرض شمالی قرار گرفته. ساختار زمین شناسی غار شامل : آبی ، خاكی ، سنگ آهك  است هرچند از نظر آغاز پیدایش به دورة دوم زمین شناسی ( كرتاسه ) بر می گردد ، اما در هیچ یك از كتب معتبر فارسی ، كردی و تركی نامی از آن برده نشده تنها ژاك دورگان جهانگرد مشهور فرانسوی بین سالهای 1896 ـ 1892 كه در ایران مشغول نوشتن كتاب جغرافیای غرب ایران بوده غار را دیده و با كمك ساكنین روستا بوسیله كلك از راه آبی وارد غار گشته شصت درصد با واقعیت كنونی همخوانی دارد . سپس در سال 1350 هـ . ش یك هیئت غار نورد از دانشگاه آكسفورد با تجهیزات كاملی از غار دیدن كرده و درباره آن نوشتند كه غار سهولان از عجیب ترین غارهای آبی جهان به شمار می آید .

در سال 1370 گروهی برای شناسایی و انجام كارهای نخستین از غار دیدن كرده و سرانجام در سال 1376 به بازگشایی مسیرهای ورودی پرداخته اند كه در سال 1379 توسط شهرداری مهاباد مورد استفاده موقت قرار گرفت . اما هنوز برای كشف مسیرهای دیگر غار باید كار كرد . این غار هم اكنون توسط شركت تعاونی گردشگری و تفریحی غار سهولان و شهرداری مهاباد اداره می شود . 

این غار در فهرست آثار طبیعی ملی ایران قرار دارد.

غار از نظر تاریخی

دیرینگی آثار بدست آمده از غار به هزاره دوم قبل از میلاد می رسد . به گفته اغلب كارشناسان این غار از روزگاران پیش مورد استفاده مردم بوده است و یافتن سفال های مربوط به دوره اشكانی ( پارت ها ) و جام مسی پی سوز مربوط به دوره ایلخانان مغول نشانی بر این مدعاست . غار از دو بخش تكشیل شده ، یك بخش آبی به طول 300 متر كه از سه حوضچه به هم پیوسته به وجود آمده كه ژرف ترین نقطه آن 52 متر و میانگین ژرفای آن 22 متر ، جنس سنگهای دیواره غارآهكی دولومیتی و آهكی رسوبی است ، طول تقریبی این بخش نزدیك 250 متر است اما به احتمال زیاد گسترش غار ممكن است . در این قسمت غار قندیل های آهكی به اشكال مختلف از سقف آویزان گشته و بعضی از آنها به موجودات زنده شباهت زیاد دارند كه ساكنین محلی بر هر یك نامی نهاده اند . مانند : خوشه انگور ، اختاپوس یا هشت پا ، لاك پشت و غیره . غار از نوع فعال می باشد و دلیل فعال بودن آن رشد قندیل ها است . بخش دوم بخش خشكی غار ، به كونه مالان مشهور است كه واژگانی است مركب به معنی راه یا سوراخی كه مردم در آن خانه گزیده باشند .

روزگاری كه سربازان روس در مهاباد مردم را قتل عام می كردند به روستائیان اطراف نیز رحم نكرده به همین دلیل روستائیان نزدیك سهولان به این بخش غار پناه آورده و مدتها در آن زندگی كرده اند طول این بخش نیز نزدیك 250 متر و سقف تالارهای آن پوشیده از قندیل های زیباست . موجودات داخل غار عبارتند از : كبوتر و خفاش ، خفاش ها در قسمت هایی كه نور به سقف نمی رسد خوشه وار به سقف آویزان هستند و نوعی آرتمیای نرم پوست نیز در آب زندگی می كند ( آرتمیا نوعی خرچنگ است به طول 4 میلیمتر ) .

در نقطه اتصال قسمت آبی به بخش خشكی شیب تندی وجود دارد كه در انتهای این شیب تونل باریكی به عمق 20 الی 30 متر كنده شده كه به عقیده كارشناسان روزگاری راهی مخفی بین قلعه بالای كوه و داخل غار وجود داشته كه بر اثر تكان های زمین مسدود شده است ، پس از آن ساكنین داخل غار خواسته اند با ایجاد این تونل دوباره این راه را باز كنند ولی به علت كمبود اكسیژن و نداشتن وسایل كافی موفق به این كار نشده اند .

درباره قلعه بالای كوه باید گفت اكنون دیواره های سنگی قلعه موجود است و در كنار این قلعه سنگی ، آثار دیگری دال بر وجود قلعه دیگری نیز هست كه مصالح به كار گرفته آن از نوع خاك محلی و كاملاً از گل ساخته شده كه اكنون به صورت یك تل باقی مانده است .

با توجه به موقعیت قلعه بالای كوه و اطراف آن بر قلعه ( چه كچ ) در غرب روستا و همچنین قلعه صارم بگ در شرق مهاباد معلوم است . روزگاری كه مراغه پایتخت ایلخانان مغول بوده از نظر نظامی مورد توجه ویژة حاكمان وقت بوده است .

تالابهای استان

تالاب سلدوز نقده

تالاب کانی برازان

تالاب چشم ثریا

قره کلیسا در استان آذربایجان غربی از بناهای مذهبی متعلق به ارامنه بوده که در 20 کیلومتری شمال شرقی چالدران و هفت کیلومتری جاده چالدران _ قره ضیاء الدین در کنار روستایی به همین نام واقع شده است

قره کلیسا که در بین ارامنه به تاده مقدس معروف است،در قرون چهارم تا ششم میلادی بر روی آرامگاه طاطاوس مقدس، از حواریون حضرت مسیح که در سال 48 میلادی به خاطر تبلیغ مسیحیت به شهادت رسیده، بنا شده است. این کلیسا، در روستای قره کلیسا از توابع سیه چشمه شهرستان ماکو، ساخته شده و مزار تادی مقدس است.

دریاچه ارومیه

دریاچه زیبای ارومیه، بزرگ ترین آبگیر داخلی و مهم ترین دریاچه دایمی ایران است که در شمال غرب فلات ایران و در مرکز فلات آذربایجان قرار دارد. این دریاچه با 4500 تا 6000 هزار کیلومتر مربع مساحت بیستمین دریاچه جهان از نظر وسعت به شمار می رود و ژرفای آن در نقاط مختلف بین پنج تا شانزده متر است. آب دریاچه ارومیه شور است و اگرچه در منطقه سردسیر قرار دارد، ولی هرگز در زمستان یخ نمی بندد.

در سال های پس از جنگ جهانی دوم که بیمارستان صلیب سرخ در تهران گشایش یافت، از لجن ساحل دریاچه ارومیه برای معالجه بیماران استفاده می کردند. هوای کنار دریاچه ارومیه به دلیل داشتن مقداری رادیو اکتیوتیه که از ماسه های مرطوب و آب دریاچه پخش می شود، بسیار نشاط آور است.

به دلیل شوری فراوان آب و وجود املاح زیاد، ماهیان و دیگر موجودات آبزی در این دریاچه زیست نمی کنند؛ تنها موجودات زنده این دریاچه، نوعی میگو و نوعی خرچنگ به درازای دو سانتی متر به نام "آرته میاسالینا" و نوعی جلبک کبود به نام "سیانوفی سس" است که به مقدار زیاد در ته دریاچه روی سنگ های آن می رویند و مواد غذایی پرندگان آبی به ویژه مرغابی ها را تأمین می کنند.

پرندگان با ارزش ترین نشانه حیات در دریاچه ارومیه به شمار می روند. پرواز دسته جمعی فلامینگوها، پلیکان ها، تینجه ها و کاکایی ها در دریاچه از بدیع ترین دیدنی های طبیعت ایران است. در بهار و تابستان دریاچه ارومیه بزرگ ترین ناحیه زاد و ولد برخی از پرندگان از جمله فلامینگو، پلیکان سفید، تینجه، کاکایی نقره ای و صورتی  و کنجه نوک است.

علاوه بر سطح دریاچه در حاشیه ها و به خصوص حاشیه های جنوبی نیز ارها و تالاب های آب شیرین وجود دارد. آب این حواشی از چشمه ها و یا رودهای موجود تأمین می شود و همین تالاب ها میزبان گروه دیگری از پرندگان نظیر، غازپا خاکستری، کله سبز، اردک سرحنایی و اردک سفید هستند.

دریاچه طبیعی مارمیشو

این دریاچه طبیعی با وسعت پنج هکتار در چهل و پنج کیلومتری غرب شهرستان ارومیه، در میان کوهستان های مجاور مرز ایران و ترکیه قرار دارد. آب این دریاچه از چشمه های طبیعی و نزولات جوی تأمین می شود و محل زیست انواع آبزیان از جمله ماهی قزل آلا است. همچنین این دریاچه محل بسیار مناسبی برای صید ماهی و گذران اوقات فراغت گردشگران و دوستداران طبیعت است.